چرا افراد (و رباتها) تماس میگیرند اما هیچ حرفی نمیزنند؟
تلفن شما زنگ میخورد، تماس را پاسخ میدهید و میگویید «الو». اما در آن سوی خط، فقط سکوت است. هیچ پاسخی دریافت نمیکنید و تماس ناگهان قطع میشود.
اگر از ابزارهای مسدودکننده تماسهای مزاحم استفاده نمیکنید، به احتمال زیاد حداقل یک بار با چنین وضعیتی روبهرو شدهاید.
در بیشتر موارد، این تماسها بخشی از فعالیت کلاهبرداران هستند.
در ادامه بررسی میکنیم این تماسها چرا برقرار میشوند، تماسگیرندگان چه هدفی دارند و چگونه میتوان از خود محافظت کرد. همچنین به این سؤال پاسخ میدهیم که آیا اساساً لازم است نگران چنین تماسهایی باشید یا خیر.
چه کسی تماس گرفته است؟
همیشه پای کلاهبرداران در میان نیست. تماسهای بیصدا ممکن است توسط افراد واقعی، اپراتورهای مراکز تماس یا حتی رباتها برقرار شوند.
در ادامه، این تماسها را از کمخطرترین تا پرخطرترین حالت بررسی میکنیم.
یک شخص واقعی
بیخطرترین حالت این است که واقعاً یک نفر با شما تماس گرفته باشد، اما میکروفون او دچار مشکل شده باشد.
برای مثال ممکن است بهطور اتفاقی میکروفون را بیصدا کرده باشد، گوشی به یک هدست بلوتوث، اسپیکر یا سیستم صوتی خودرو متصل شده باشد یا اختلالی در شبکه اپراتور باعث شده باشد صدای او به شما نرسد.
در چنین شرایطی، تماسگیرنده معمولاً تصور میکند در حال صحبت کردن است، اما صدایش به شما منتقل نمیشود.
در این موارد معمولاً شماره تماس برای شما آشناست.
اگر تماس از یک شماره ناشناس باشد، باز هم جای نگرانی نیست؛ هرچند فهرست افرادی که ممکن است پشت خط باشند، طولانیتر میشود.
یکی از سناریوهای کاملاً عادی این است که اپراتور یک مرکز تماس فرصت نکرده باشد هدست خود را متصل کند یا تماس را بهموقع پاسخ دهد.
سامانههای مراکز تماس معمولاً سریعتر از آنکه اپراتورها بتوانند تماس قبلی را به پایان برسانند، شمارهگیری میکنند.
در نتیجه، سیستم تلاش میکند تماس را به یک اپراتور وصل کند، اما در آن لحظه فردی در دسترس نیست.
به همین دلیل گاهی چند ثانیه سکوت برقرار میشود یا حتی صدای بوقی را میشنوید که انگار خودتان در حال برقراری تماس هستید.
ربات یا هوش مصنوعی
سکوت پشت خط یکی از نشانههای رایج Robocallها است.
رباتها بررسی میکنند که آیا شماره تلفن فعال است یا خیر و در صورت فعال بودن، آن را برای تماسهای بعدی ثبت میکنند.
در این صورت، طی چند روز آینده ممکن است یک فروشنده واقعی یا حتی یک کلاهبردار با شما تماس بگیرد.
البته فقط مجرمان از این روش استفاده نمیکنند؛ بسیاری از مراکز تماس قانونی نیز برای کاهش حجم کار اپراتورهای خود از همین ابزارها بهره میبرند.
گاهی نیز یک ایجنت مبتنی بر هوش مصنوعی پشت این تماس قرار دارد.
برای فردی که تماس را پاسخ میدهد، تفاوتی میان تماس یک ربات معمولی و یک عامل هوش مصنوعی وجود ندارد.
اما هوش مصنوعی علاوه بر شمارهگیری خودکار، میتواند پاسخ شما را نیز تحلیل کند و تشخیص دهد که آیا شماره فعال است و ارزش دارد برای تماس بعدی به یک اپراتور انسانی واگذار شود یا خیر.
تماسگیرنده ناخواسته
اما اکنون به خطرناکترین سناریو میرسیم.
یکی از مهمترین منابع تماسهای بیصدا، کلاهبرداران هستند.
چنین تماس کوتاه و بیصدایی ممکن است مقدمه یک حمله طولانی و پیچیده باشد؛ حملهای که بعدها با داستانهایی درباره وام، سازمانهای دولتی، کلاهبرداران دیگر یا حتی نیروهای انتظامی ادامه پیدا میکند.
گاهی نیز این تماسها توسط شرکتهای وصول مطالبات برقرار میشوند.
اگر شما، یکی از اعضای خانواده یا حتی یکی از نزدیکانتان بدهی معوق داشته باشد، ممکن است شماره شما نیز در فهرست آنها قرار گرفته باشد.
در چنین شرایطی، تماسهای بیصدا میتوانند ابزاری برای ایجاد فشار روانی باشند.
روش مشابهی نیز در مزاحمت و تعقیب (Stalking) استفاده میشود.
اگرچه این تماسها بهتنهایی آسیبی وارد نمیکنند، اما میتوانند باعث اضطراب، احساس تحت نظر بودن و فشار روانی مداوم شوند.
چرا تماس میگیرند اما سکوت میکنند؟
وقتی تماس را پاسخ میدهید، معمولاً ناخودآگاه میگویید: «الو؟» یا «بله؟»
همین یک کلمه برای طرف مقابل کافی است تا اطلاعات ارزشمندی درباره شما به دست آورد.
در گذشته تحلیل چنین اطلاعاتی دشوار بود، اما با پیشرفت هوش مصنوعی، این کار بسیار سادهتر شده است.
تنها از یک کلمه، اطلاعات زیر قابل استخراج است:
- منطقه، لهجه و موقعیت جغرافیایی: کلاهبرداران حملات خود را متناسب با کشور یا حتی منطقه جغرافیایی قربانی طراحی میکنند. این موضوع بهویژه در کشورهایی مانند هند با ۲۲ زبان رسمی یا آفریقای جنوبی با ۱۱ زبان رسمی اهمیت زیادی دارد.
- سن و جنسیت تقریبی: شاید یک انسان نتواند تنها از روی صدا، سن یا جنسیت فرد را بهدرستی تشخیص دهد، اما هوش مصنوعی در شناسایی این ویژگیها بسیار دقیقتر عمل میکند. این اطلاعات به مهاجمان کمک میکند حملات مهندسی اجتماعی خود را هدفمندتر طراحی کنند.
- زمانهای در دسترس بودن: اگر صبح، بعدازظهر یا آخر شب تماس را پاسخ دهید، مهاجمان متوجه میشوند در چه ساعاتی احتمال پاسخگویی شما بیشتر است و تماسهای بعدی را در همان بازه زمانی برنامهریزی میکنند.
- احتمال موفقیت حمله: هوش مصنوعی میتواند ارزش هر هدف را بهصورت خودکار ارزیابی کند. برای مثال، اگر فردی سریع پاسخ دهد، با آرامش صحبت کند و تماس شمارههای ناشناس را بلافاصله قطع نکند، احتمالاً برای تماسهای بعدی در اولویت بالاتری قرار میگیرد.
اما مهمترین دلیل این تماسهای بیصدا، جمعآوری دادههای بیومتریک صوتی است.
تنها چند ثانیه صدای ضبطشده میتواند به مجرمان سایبری کمک کند تا یک جعل صدای مبتنی بر هوش مصنوعی (Voice Deepfake) ایجاد کنند.
شاید یک یا دو کلمه برای ساخت یک صدای کاملاً طبیعی کافی نباشد، اما مهاجمان میتوانند صدای ضبطشده از چند تماس مختلف را کنار هم قرار دهند و نسخهای قابلباور از صدای شما بسازند.
این فناوری هماکنون نیز در کلاهبرداریهای واقعی مورد استفاده قرار میگیرد.
مهاجمان با جعل صدای یکی از اعضای خانواده، همکار یا مدیر سازمان، ممکن است از شما بخواهند فوراً مبلغی را انتقال دهید، کد احراز هویت دومرحلهای را در اختیارشان قرار دهید یا درخواست ظاهراً بیخطری را انجام دهید.
هرچه جعل صدا طبیعیتر باشد، تشخیص کلاهبرداری نیز دشوارتر خواهد شد؛ بهویژه اگر با یک سناریوی متقاعدکننده همراه باشد.
اگر تماس بیصدا دریافت کردید، چه باید کرد؟
اگر تماس را پاسخ دادید، چند کلمه گفتید و سپس تماس قطع شد، جای نگرانی نیست.
با این حال، همین تعامل کوتاه میتواند به مهاجمان نشان دهد که شماره شما فعال است و تماسهای ناشناس را پاسخ میدهید.
در نتیجه، ممکن است شماره شما در فهرست اهداف کمپینهای بعدی تماسهای تبلیغاتی یا کلاهبرداری قرار گیرد.
البته باید توجه داشت که یک تماس بیصدای منفرد، تهدید امنیتی فوری محسوب نمیشود.
اگر چنین تماسهایی تکرار میشوند، رعایت توصیههای زیر میتواند از گرفتار شدن در دام کلاهبرداران جلوگیری کند:
- به تماسهای شمارههای ناشناس یا مخفی پاسخ ندهید. اگر فردی واقعاً نیاز داشته باشد با شما صحبت کند، راه دیگری برای برقراری ارتباط پیدا خواهد کرد یا دوباره از همان شماره تماس میگیرد. در مقابل، کلاهبرداران معمولاً از شمارههای مختلف استفاده میکنند و رباتها نیز طبق برنامه زمانی مشخص تماس میگیرند؛ برای مثال هر روز رأس ساعت ۸:۰۵ صبح.
- برای تماسهای از دسترفته ناشناس، عجولانه تماس نگیرید. برخی کلاهبرداران روی کنجکاوی قربانی حساب میکنند. علاوه بر این، ممکن است شماره مقصد از نوع پرهزینه باشد و تماس با آن برای شما هزینه ایجاد کند.
- اجازه دهید تماسگیرنده ابتدا صحبت کند. پیش از آغاز مکالمه، منتظر بمانید طرف مقابل سلام کند. اگر تنها صدای نامفهوم یا سکوت شنیدید، تماس را قطع کنید؛ احتمالاً با یک تماس کلاهبرداری روبهرو هستید.
- شمارههای مشکوک را حتی پس از پایان تماس مسدود کنید. اگر تماس را پاسخ دادید و احساس کردید مشکوک است، بهتر است همان شماره را بلافاصله با استفاده از قابلیتهای داخلی گوشی خود مسدود کنید.
- شماره تلفن خود را در هر وبسایتی وارد نکنید. بسیاری از وبسایتهای فیشینگ، صفحات بیاعتبار و قرعهکشیهای مشکوک تنها با هدف جمعآوری اطلاعات شخصی کاربران ایجاد شدهاند. هنگام ثبتنام در چنین سرویسهایی، در صورت امکان از یک شماره تلفن ثانویه استفاده کنید.
- از یک شماره تلفن دوم استفاده کنید. زندگی روزمره خود را بین دو شماره تقسیم کنید. شماره اصلی را فقط برای خانواده، دوستان و ارتباطات کاری نگه دارید و از شماره دوم برای ثبتنام در وبسایتها، فروشگاههای آنلاین، سرویسهای ارسال کالا و سایر خدمات اینترنتی استفاده کنید.